Thema – NWR’s Bronson & Valhalla Rising

on

Met het financiële en kritische succes van Pusher II (2004) en Pusher 3 (2005) op zijn naam en de klim uit een dal van schulden en depressie, begint Nicolas Winding Refn aan zijn Britse cinematische avontuur. Om wat geld te verdienen regisseert hij eerst een aflevering van Agatha Christie’s Marple (2004-2013) – waar we verder geen aandacht aan hoeven te besteden – alvorens het scenario van Bronson (2008) te verfilmen.


RENAISSANCE VAN EEN STILIST

Bronson1
Tom Hardy in Bronson (2008, Refn) – header: Mads Mikkelsen in Valhalla Rising (2009, Refn)
  • Bronson | Nicolas Winding Refn
  • 2008 | VK | biografie, komedie, misdaad | 92 minuten
  • Cast: Tom Hardy, Matt King, James Lance, Amanda Burton, Kelly Adams, Jonathan Phillips, Hugh Ross, e.a.
  • Valhalla Rising | Nicolas Winding Refn
  • 2009 | Denemarken, VK | historie, thriller | 93 minuten
  • Cast: Mads Mikkelsen, Maarten Stevenson, Ewan Stewart, Gary Lewis, Alexander Morton, Jamie Sives, e.a.

Bronson is de meest toegankelijke film van Refn. In de bleke wereld die hij zijn publiek normaal gesproken voorschotelt, of het nu Kopenhagen of Montana is, wordt niet gelachen. In deze losse biopic, Refn herschreef het conventionele script zelf, gaat donkere humor hand in hand met olijk geweld. Tom Hardy blijkt de perfecte man om spierbundel Bronson te spelen die ‘gewoon beroemd wil worden’. Het personage heeft een hoge aaibaarheidsfactor; na een gewapende overval maakt hij 27 pond buit en spendeert vervolgens dertig jaar van zijn leven in de isolatiecel omdat hij voortdurend in opstand komt, rellen veroorzaakt en bewaarders aanvalt. Charlie Bronson is een combinatie van een recalcitrante volksheld, een charismatische clown en een gestoorde sociopaat. En Hardy speelt hem met verve, niet in de laatste plaats vanwege zijn fysieke transformatie. Zijn acteerprestatie ligt ergens tussen The Joker en Daniel-Day Lewis en zou hem katapulteren naar de A-lijst van acteurs.

In meerdere opzichten is Bronson de opmaat naar wat komen zou voor Refn. Vooral qua muziek en kleurgebruik is de film een voorbode van zijn latere werk. Zo horen we voor het eerst de retro synthpoptonen die in Drive (2011) terugkomen en gaat Refn los met felle kleuren zoals hij in Only God Forgives (2013) doet. Er is geen sprake van een lineaire vertelling zoals in de meeste biopics, Bronson is meer een verzameling anekdotische scènes doorspekt met een vitale cameravoering. Veel critici leggen verbanden tussen deze film en Stanley Kubricks klassieker A Clockwork Orange (1971). Dat is begrijpelijk, maar volgens Refn niet terecht. Volgens de regisseur zelf was Kubrick, ondanks zijn bewondering voor hem, geen directe inspiratie. Toch zijn de overeenkomsten legio; de protagonist is in beide films een jonge rebel die tegen het gezag ingaat terwijl de score klassiek is, ook een first voor Refn.

Valhalla2
Mads Mikkelsen in Valhalla Rising (2009, Refn)

Is Bronson de opmaat, dan is Valhalla Rising (2009) de vingeroefening voor Refns meesterwerken van het nieuwe decennium. Leg de film naast Only God Forgives en het is duidelijk dat het hypervisuele Valhalla Rising als een soort blauwdruk fungeerde, een generale repetitie. Dit is Refns minst toegankelijke film. Weinig dialoog, vooral sfeer. ‘In het begin was er alleen mens en natuur’ lezen we als proloog. Dat blijkt als we een groep Vikingen volgen, meesters die geld verdienen door hun slaven te laten knokken in vuige man-tegen-man moddergevechten op de uitgerekte, winderige vlaktes van Schotland. De beste van die vechtende slaven is de stomme One-Eye (Mads Mikkelsen, inmiddels een megaster in Hollywood). Hij ontsnapt aan de slavendrijvers op een bergpas, maar niet voor hij ze stuk voor stuk met hun hoofd op een spies zet of hun ingewanden door een buikwond naar buiten trekt en als een kluwen natte handdoeken op de grond gooit. Dat soort werk is Valhalla Rising. Refn zet met deze film de laatste stap naar de filmmaker die hij nu is; iemand die veel waarde hecht aan visuele flair en fel kleurgebruik – zijn helden zijn de stille types in het grijze gebied tussen goed en kwaad; geweld en gore schuwt hij niet.

De titel van de film is een hommage aan Kenneth Angers experimentele shorts Scorpio Rising (1963) en Lucifer Rising (1972). De controversiële filmmaker is vaak genoemd als een van de belangrijkste invloeden op Refns stijl. Net als Anger is ook Refn een polariserende regisseur. Valhalla Rising is daar wellicht het beste voorbeeld van. Wie de marketingcampagne volgde zag een actievolle Vikingthriller, wie Refn kent wist dat hij de grenzen van het genre ging verkennen. De kijker voelt zich aan het einde van de film een beetje als de strenggelovige Vikingen, die hun theologische tocht in de naam van God zien eindigen in een hoofdstuk dat door Refn de titel ‘Hel’ wordt gegeven; verward, versuft als na een suckerpunch, niet wetend wat er net precies gebeurd is. Maar wie het geduld op weet te brengen zich open te stellen voor deze film, zal zien dat Valhalla Rising klassecinema pur sang is. Een cultfavoriet, zoals de films van Kenneth Anger dat ook zijn.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s